Berkas lingkaran adalah sembarang lingkaran yang dibuat melalui dua buah titik potong dari dua lingkaran.
Misalkan lingkaran \(\text{L}_1\) dan lingkaran \(\text{L}_2\) berpotongan, persamaan berkas lingkarannya adalah:
\(\color{cyan} \text{L}_1\ + \lambda \text{L}_2 = 0\)
dengan \(\lambda\) adalah konstanta

LATIHAN SOAL
Soal 01
Persamaan lingkaran yang melalui titik potong kedua lingkaran \(x^2 + y^2 = 16\) dan \(x^2 + y^2 \:-\:4x + 6y\:-\:12 = 0\) serta melalui titik \((2, 1)\).
(A) \(2x^2 + 2y^2 \:-\: 44x\:-\: 60y +15 = 0\)
(B) \(2x^2 + 2y^2 \:-\: 40x+66y +12 = 0\)
(C) \(2x^2 + 2y^2 \:-\: 44x+66y +11= 0\)
(D) \(2x^2 + 2y^2 \:-\: 44x+66y +12 = 0\)
(E) \(2x^2 + 2y^2 + 44x+66y +12 = 0\)
Jawaban: D
Persamaan berkas lingkaran:
\(\color{cyan} \text{L}_1\ + \lambda \text{L}_2 = 0\)
\(x^2 + y^2\:-\:16 + \lambda (x^2 + y^2 \:-\:4x + 6y\:-\:12) = 0\)
Substitusikan titik \((2, 1)\) untuk menentukan \(\lambda\)
\(2^2 + 1^2\:-\:16 + \lambda (2^2 + 1^2 \:-\:4(2) + 6(1)\:-\:12) = 0\)
\(-11 + \lambda (4 +1 \:-\:8 + 6\:-\:12) = 0\)
\(-11 \:-\:9\lambda = 0\)
\(\lambda = -\dfrac{11}{9}\)
Substitusikan \(\lambda = -\dfrac{11}{9}\) ke persamaan berkas lingkaran
\(x^2 + y^2\:-\:16 \:-\:\dfrac{11}{9} (x^2 + y^2 \:-\:4x + 6y\:-\:12) = 0\)
Kalikan kedua ruas dengan 9
\(9x^2 + 9y^2\:-\:144\:-\:11(x^2 + y^2 \:-\:4x + 6y\:-\:12) = 0\)
\(9x^2 + 9y^2\:-\:144\:-\:11x^2 \:-\:11 y^2 + 44x \:-\:66y + 132 = 0\)
\(-2x^2 \:-\:2y^2 + 44x \:-\:66y \:-\:12 = 0\)
Kalikan kedua ruas dengan \(-1\)
Diperoleh persamaan berkas lingkaran \(2x^2 + 2y^2 \:-\: 44x+66y +12 = 0\)
Soal 02
Persamaan lingkaran yang melalui titik potong lingkaran \(x^2 + y^2 \:-\:2x + 2y \:-\:14 = 0\) dan \(x^2 + y^2 \:-\:4x + 8y\:-\:16 = 0\) serta berpusat di titik \((10, -28)\) adalah…
(A) \(x^2 + y^2 \:-\:20x \:-\: 56y \:-\:32 = 0\)
(B) \(x^2 + y^2 \:-\:20x + 56y \:-\:32 = 0\)
(C) \(x^2 + y^2 \:-\:20x + 56y + 32 = 0\)
(D) \(x^2 + y^2 \:-\:24x + 56y \:-\:32 = 0\)
(E) \(x^2 + y^2 \:-\:20x + 58y \:-\:36 = 0\)
Jawaban: B
Persamaan berkas lingkaran:
\(\color{cyan} \text{L}_1\ + \lambda \text{L}_2 = 0\)
\(x^2 + y^2 \:-\:2x + 2y \:-\:14 + \lambda (x^2 + y^2 \:-\:4x + 8y\:-\:16) = 0\)
\((1 + \lambda)x^2 + (1 + \lambda)y^2 + (-2\:-\:4\lambda)x + (2 + 8\lambda)y + (-14\:-\:16\lambda) = 0\)
Bagi kedua ruas dengan \(\color{red} (1 + \lambda)\)
\(x^2 + y^2 + \dfrac{(-2\:-\:4\lambda)}{1+\lambda}x + \dfrac{(2 + 8\lambda)}{1 + \lambda}y + \dfrac{(-14\:-\:16\lambda)}{1 + \lambda} = 0\)
Pusat lingkaran: \(\color{cyan}\left(-\dfrac{1}{2}A, \dfrac{1}{2}B\right)\)
Pusat lingkaran: \(\left(-\dfrac{1}{2}\cdot \dfrac{(-2\:-\:4\lambda)}{1 + \lambda}, -\dfrac{1}{2}\cdot \dfrac{(2 + 8\lambda)}{1 + \lambda}\right)\)
Pusat lingkaran: \(\left(\dfrac{1 + 2\lambda}{1 + \lambda}, \dfrac{-1 \:-\: 4\lambda}{1 + \lambda}\right) = (10, -28)\)
\(\dfrac{1 + 2\lambda}{1 + \lambda} = 10\)
kali silang,
\(1 + 2\lambda = 10 + 10\lambda\)
\(-8\lambda = 9\)
\(\lambda = -\dfrac{9}{8}\)
Selanjutnya, substitusikan \(\lambda = -\dfrac{9}{8}\) ke persamaan berkas lingkaran,
\((1 + \lambda)x^2 + (1 + \lambda)y^2 + (-2\:-\:4\lambda)x + (2 + 8\lambda)y + (-14\:-\:16\lambda) = 0\)
\((1 \: -\: \frac{9}{8})x^2 + (1 \: -\: \frac{9}{8})y^2 + (-2 + \frac{9}{2})x + (2 \:-\: 9)y + (-14 + 18) = 0\)
\(-\dfrac{1}{8}x^2 \:-\:\dfrac{1}{8}y^2 + \dfrac{5}{2}x \:-\:7y + 4 = 0\)
Kalikan kedua ruas dengan \(-8\)
\(x^2 + y^2 \:-\:20x + 56y \:-\:32 = 0\)
Soal 03
Salah satu persamaan lingkaran yang melalui titik potong lingkaran \(x^2 + y^2 = 64\) dan \(x^2 + y^2\:-\:10x \:-\:75 = 0\) serta memiliki radius \(\sqrt{78}\) adalah…
(A) \(x^2 + y^2 + 8x\:-\:49 = 0\)
(B) \(x^2 + y^2 \:-\: 10x\:-\:50 = 0\)
(C) \(x^2 + y^2 \:-\:12x\:-\:51 = 0\)
(D) \(x^2 + y^2 + 10x\:-\:52 = 0\)
(E) \(x^2 + y^2 + 10x\:-\:53 = 0\)
Jawaban: E
Persamaan berkas lingkaran:
\(\color{cyan} \text{L}_1\ + \lambda \text{L}_2 = 0\)
\(x^2 + y^2 \:-\: 64 + \lambda(x^2 + y^2\:-\:10x \:-\:75) = 0\)
\((1 + \lambda)x^2 + (1 + \lambda)y^2 \:-\:10\lambda x + (-64 \:-\:75\lambda) = 0\)
Bagi kedua ruas dengan \(\color{red} (1 + \lambda)\)
\(x^2 + y^2 \:-\: \dfrac{10\lambda}{1 + \lambda}x + \dfrac{-64 \:-\:75\lambda}{1 + \lambda} = 0\)
Pusat lingkaran: \(\color{blue}\left(-\dfrac{1}{2}A, \dfrac{1}{2}B\right)\)
Pusat lingkaran: \(\left(-\dfrac{1}{2}\dfrac {10\lambda}{1 + \lambda}, 0\right)\)
Pusat lingkaran: \(\left(\dfrac{-5\lambda}{1 + \lambda}, 0\right)\)
Radius lingkaran = \(\sqrt{\left(\dfrac{-5\lambda}{1 + \lambda}\right)^2 + 0^2 \:-\:\dfrac{-64 \:-\:75\lambda}{1 + \lambda}}\)
\(\sqrt{78} = \sqrt{\dfrac{25\lambda^2}{(1 + \lambda)^2} + dfrac{64 + 75\lambda}{1 + \lambda}}\)
Kedua ruas dikuadratkan
\(78 = \dfrac{25\lambda^2}{(1 + \lambda)^2} + \dfrac{(64 + 75\lambda)(1 + \lambda)}{(1 + \lambda)^2}\)
\(78 = \dfrac{25\lambda^2}{(1 + \lambda)^2} + \dfrac{64 + 139 \lambda + 75 \lambda^2}{(1 + \lambda)^2}\)
\(78 = \dfrac{100\lambda^2 + 139\lambda + 64}{(1 + \lambda)^2}\)
kali silang,
\(78(1 + 2\lambda + \lambda^2) = 100\lambda^2 + 139\lambda + 64\)
\(78 + 156 \lambda + 78 \lambda^2 = 100\lambda^2 + 139\lambda + 64\)
\(0 = 22\lambda^2 \:-\:17\lambda \:-\:14\)
\(0 = (2\lambda + 1 )(11 \lambda \:-\:14)\)
\(2\lambda + 1 = 0 \rightarrow \lambda = -\dfrac{1}{2}\)
\(11 \lambda \:-\:14 = 0 \rightarrow \lambda = \dfrac{14}{11}\)
Substitusikan \( \lambda = -\dfrac{1}{2}\) ke persamaan berkas lingkaran
\(x^2 + y^2 \:-\: \dfrac{10\lambda}{1 + \lambda}x + \dfrac{-64 \:-\:75\lambda}{1 + \lambda} = 0\)
\(x^2 + y^2 \:-\: \dfrac{-5}{\frac{1}{2}}x + \dfrac{-64 + \frac{75}{2}}{\frac{1}{2}} = 0\)
\(x^2 + y^2 + 10x \:-\:53 = 0\)
Soal 04
Persamaan lingkaran yang melalui kedua titik potong lingkaran \(\text{L}_1 \equiv x^2 + y^2\:-\:x\:-\:y\:-\:8 = 0\) dan \(\text{L}_2 \equiv x^2 + y^2 + 3x + 5y\:-\:2 = 0\), serta berpusat pada garis \(x + y \:-\:6 = 0\) adalah…
(A) \(x^2 + y^2 \:-\:5x \:-\:7y \:-\:11 = 0\)
(B) \(x^2 + y^2 \:-\:5x \:-\:7y \:-\:14 = 0\)
(C) \(x^2 + y^2 \:-\:5x \:-\:7y \:-\:15 = 0\)
(D) \(x^2 + y^2 \:-\:4x \:-\:7y \:-\:16 = 0\)
(E) \(x^2 + y^2 + 5x \:-\:7y \:-\:18= 0\)
Jawaban: B
Persamaan berkas lingkaran:
\(\text{L}_1 + \lambda \text{L}_2 = 0\)
\(x^2 + y^2 \:-\:x\:-\:y\:-\:8 + \lambda(x^2 + y^2 + 3x + 5y\:-\:2) = 0\)
\((1 + \lambda)x^2 + (1 + \lambda)y^2 + (-1 + 3\lambda)x + (-1 + 5\lambda)y + (-8\:-\:2\lambda) = 0\)
Bagi kedua ruas dengan \((1 + \lambda)\)
\(x^2 + y^2 + \dfrac{(-1 + 3\lambda)}{1 + \lambda}x + \dfrac{(-1 + 5\lambda)}{1 + \lambda}y + \dfrac{(-8\:-\:2\lambda)}{1 + \lambda} = 0\)
\(\text{Pusat lingkaran } \left(\dfrac{1\:-\:3\lambda}{2 + 2\lambda}, \dfrac{1\:-\:5\lambda}{2 + 2\lambda}\right)\) terletak pada garis \(x + y \:-\:6 = 0\)
\(\dfrac{1\:-\:3\lambda}{2 + 2\lambda} + \dfrac{1\:-\:5\lambda}{2 + 2\lambda} = 6\)
Kalikan kedua ruas dengan \(2 + 2\lambda\)
\(1\:-\:3\lambda + 1 \:-\:5\lambda = 6(2 + 2\lambda)\)
\(2\:-\:8\lambda = 12 + 12 \lambda\)
\(-10 = 20 \lambda\)
\(\lambda = -\dfrac{1}{2}\)
Substitusikan \(\lambda = -\dfrac{1}{2}\) ke persamaan berkas lingkaran
Sehingga diperoleh \(x^2 + y^2 \:-\:5x \:-\:7y \:-\:14 = 0\)