Benang Lurus
Nilai mutlak dari suatu bilangan real \(x\) didefinisikan sebagai berikut:
$$\bbox[5px]{|x|=\begin{cases}x & x \geq 0\\-x & x < 0\end{cases}}$$
Sifat-sifat nilai mutlak:
Hitunglah \(|-5 + 1| + |2 \:-\: 3|\)
\(|-5 + 1| + |2 \:-\:3|\)
\(|-4| + |-1|\)
\(4 + 1\)
\(5\)
Hitunglah \(|4 + 2(-3)^2 \:-\: 30|\)
\(|4 + 2(-3)^2 \:-\: 30|\)
\(|4 + 2(9) \:-\: 30|\)
\(|4 + 18 \:-\: 30|\)
\(|-8|\)
\(8\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(|x \:-\: 5| = 10\)
\(|x \:-\: 5| = 10\)
Kemungkinan 1
\(+(x \:-\: 5) = 10\)
\(x = 10 + 5\)
\(x_1 = 15\)
Kemungkinan 2
\(-(x \:-\: 5) = 10\)
\(-x + 5 = 10\)
\(-x = 10 \:-\: 5\)
\(-x = 5\)
\(x_2 = -5\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(|x + 1| = |2x \:-\: 3|\)
\(|x + 1| = |2x \:-\: 3|\)
\(\color{blue}\text{kuadratkan kedua ruas}\)
\((x + 1)^2 = (2x \:-\: 3)^2\)
\((x + 1)^2 – (2x \:-\: 3)^2 = 0\)
\(\color{blue}a^2\:-\: b^2 = (a + b)(a\:-\: b)\)
\((x + 1 + 2x \:-\: 3)(x + 1 \:-\:(2x\:-\: 3)) = 0\)
\((3x \:-\: 2)(x + 1 \:-\: 2x + 3) = 0\)
\((3x \:-\:2)(4\:-\: x) = 0\)
\(3x \:-\: 2 = 0\)
\(3x = 2\)
\(x_1 = \dfrac{2}{3}\)
\(4 \:-\: x = 0 \rightarrow x_2 = 4\)
Jadi solusinya adalah \(x_1 = \dfrac{2}{3} \text{ dan } x_2 = 4\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(|4x \:-\: 1| + |3x + 2| = 10\)
Dengan menggunakan definisi nilai mutlak,
\(|4x \:-\: 1|=\begin{cases}+(4x \:-\: 1) & x \geq \frac{1}{4}\\-(4x \:-\: 1) & x < \frac{1}{4}\end{cases}\)
\(|3x + 2|=\begin{cases}+(3x + 2) & x \geq -\frac{2}{3}\\-(3x + 2) & x < -\frac{2}{3}\end{cases}\)
Buat tabel dan bagi menjadi 3 daerah
| \(x < -\dfrac{2}{3}\) | \(-\dfrac{2}{3} \leq x < \dfrac{1}{4}\) | \(x \geq \dfrac{1}{4}\) |
| \(-(4x \:-\:1) \:-\: (3x + 2) = 10\)
\(-4x + 1\:-\: 3x \:-\: 2 = 10\) \(-7x \:-\: 1 = 10\) \(-7x = 11\) \(x = -\dfrac{11}{7}\) |
\(-(4x \:-\: 1) + (3x + 2) = 10\)
\(-4x + 1 + 3x + 2 = 10\) \(-x + 3 = 10\) \(-x = 7\) \(x = -7\) |
\(4x\:-\: 1 + 3x + 2 = 10\)
\(7x + 1 = 10\) \(7x = 9\) \(x = \dfrac{9}{7}\) |
| Karena \(x = -\dfrac{11}{7}\) terletak di \(x < -\dfrac{2}{3}\) maka \(x_1 = -\dfrac{11}{7}\) merupakan solusi persamaan | Karena \(x = -7\) tidak terletak di \(-\dfrac{2}{3} \leq x < \dfrac{1}{4}\) maka \(x = -7\) bukan solusi persamaan | Karena \(x = \dfrac{9}{7}\) terletak di \(x \geq \dfrac{1}{4}\) maka \(x_2 = \dfrac{9}{7}\) merupakan solusi persamaan |
Jadi solusi persamaannya adalah \(x_1 = -\dfrac{11}{7}\) dan \(x_2 = \dfrac{9}{7}\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(|x + 5| = 2x + 2\)
Dengan menggunakan definisi nilai mutlak,
\(|x + 5|=\begin{cases}+(x + 5) & x \geq -5\\-(x + 5) & x < -5\end{cases}\)
Buat tabel dan bagi menjadi 2 daerah
| \(x < -5\) | \(x \geq -5\) |
| \(-(x + 5) = 2x + 2\)
\(-x \:-\: 5 = 2x + 2\) \(-x \:-\: 2x = 2 + 5\) \(-3x = 7\) \(x = – \dfrac{7}{3}\) |
\(+(x + 5) = 2x + 2\)
\(x \:-\: 2x = 2 \:-\: 5\) \(-x = – 3\) \(x = 3\) |
| Karena \(x = – \dfrac{7}{3}\) tidak terletak di \(x < -5\) maka \(x = – \dfrac{7}{3}\) bukan solusi persamaan | Karena \(x = 3\) terletak di \(x \geq -5\) maka \(x = 3\) merupakan solusi persamaan |
Jadi solusi persamaannya adalah \(x = 3\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(3|2x \:-\: 1| \:-\: 2x = 1\)
Dengan menggunakan definisi nilai mutlak,
\(|2x\:-\:1|=\begin{cases}+(2x\:-\:1) & x \geq \frac{1}{2}\\-(2x\:-\:1) & x < \frac{1}{2}\end{cases}\)
Buat tabel dan bagi menjadi 2 daerah
| \(x < \frac{1}{2}\) | \(x \geq \frac{1}{2}\) |
| \(-3(2x \:-\:1) \:-\: 2x = 1\)
\(-6x + 3 \:-\: 2x = 1\) \(-8x + 3 = 1\) \(-8x = -2\) \(x = \dfrac{-2}{-8}\) \(x = \dfrac{1}{4}\) |
\(3(2x \:-\: 1)\:-\: 2x = 1\)
\(6x \:-\:3 \:-\: 2x = 1\) \(4x \:-\:3 = 1\) \(4x = 4\) \(x = 1\)
|
| Karena \(x = \dfrac{1}{4}\) terletak di \(x < \frac{1}{2}\) maka \(x_1 = \dfrac{1}{4}\) merupakan solusi persamaan | Karena \(x = 1\) terletak di \(x \geq \frac{1}{2}\) maka \(x_2 = 1\) merupakan solusi persamaan |
Jadi solusi persamaannya adalah \(x_1 = \dfrac{1}{4}\) dan \(x_2 = 1\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(|x \:-\: 1| + |x\:-\: 2| + |x \:-\:3| = 9\)
Dengan menggunakan definisi nilai mutlak,
\(|x \:-\: 1|=\begin{cases}+(x \:-\: 1) & x \geq 1\\-(x \:-\: 1) & x < 1\end{cases}\)
\(|x \:-\: 2|=\begin{cases}+(x \:-\:2) & x \geq 2\\-(x \:-\: 2) & x < 2\end{cases}\)
\(|x \:-\: 3|=\begin{cases}+(x \:-\: 3) & x \geq 3\\-(x \:-\: 3) & x < 3\end{cases}\)
Buat tabel dan bagi menjadi 4 daerah
| \(x < 3\) | \(3 \leq x < 2\) | \(2 \leq x < 1\) | \(x \geq 1\) |
| \(-(x \:-\: 1)\:-\:(x \:-\: 2) \:-\:(x \:-\: 3) = 9\)
\(-x + 1 \:-\: x + 2 \:-\: x + 3 = 9\) \(-3x + 6 = 9\) \(-3x = 3\) \(x = \dfrac{3}{-3}\) \(x = -1\) |
\(-(x \:-\:1) \:-\:(x\:-\: 2) +(x\:-\:3) = 9\)
\(-x + 1 \:-\:x + 2 + x \:-\: 3 = 9\) \(-x = 9\) \(x = -9\) |
\(-(x \:-\: 1) + (x \:-\: 2) +(x \:-\: 3) = 9\)
\(-x + 1 + x \:-\: 2 + x \:-\:3 = 9\) \(x\:-\:4 = 9\) \(x = 13\) |
\(x \:-\: 1 + x\:-\:2 + x \:-\: 3 = 9\)
\(3x \:-\: 6 = 9\) \(3x = 15\) \(x = \dfrac{15}{3}\) \(x = 5\) |
| Karena \(x = -1\) terletak di \(x < 3\) maka \(x_1 = -1\) merupakan solusi persamaan | Karena \(x = -9\) tidak terletak di \(3 \leq x < 2\) maka \(x = -9\) bukan solusi persamaan | Karena \(x = 13\) tidak terletak di \(2 \leq x < 1\) maka \(x = 13\) bukan solusi persamaan | Karena \(x = 5\) terletak di \(x \geq 1\) maka \(x_2 = 5\) merupakan solusi persamaan |
Jadi solusi persamaannya adalah \(x = -1\) dan \(x = 5\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(\left|\dfrac{x + 3}{x\:-\: 2}\right| = 2\)
\(\left|\dfrac{x + 3}{x \:-\: 2}\right| = 2\)
\(\color{blue}\text{kuadratkan kedua ruas}\)
\(\left(\dfrac{x + 3}{x\:-\:2}\right)^2 = 2^2\)
\(\left(\dfrac{x + 3}{x\:-\:2}\right)^2 \:-\: 2^2 = 0\)
\(\color{blue} a^2 \:-\: b^2 = (a + b)(a\:-\: b)\)
\(\left(\dfrac{x+3}{x\:-\:2} + 2\right)\left(\dfrac{x+3}{x\:-\:2} \:-\: 2\right) = 0\)
\(\color{blue}\text{samakan penyebut}\)
\(\left(\dfrac{x+3 + 2(x\:-\:2)}{x\:-\:2}\right)\left(\dfrac{x+3-2(x\:-\:2)}{x\:-\:2}\right) = 0\)
\(\left(\dfrac{3x\:-\:1}{x\:-\:2}\right)\left (\dfrac{7\:-\:x}{x\:-\:2}\right) = 0\)
\(\dfrac{(3x\:-\:1)(7\:-\:x)}{(x\:-\:2)^2}= 0\)
\(3x \:-\: 1 = 0 \rightarrow x_1 = \dfrac{1}{3}\)
\(7\:-\: x = 0 \rightarrow x_2 = 7\)
\(x \:-\:2 \neq 0 \rightarrow x \neq 2\)
Jadi solusi persamaannya adalah \(x_1 = \dfrac{1}{3}\) dan \(x_2 = 7\)
Tentukan nilai \(x\) yang memenuhi persamaan \(\left||x| \:-\: 5\right| = 2\)
\(\left||x| \:-\: 5\right| = 2\)
\(\text{Misal } p = |x|\)
\(|p \:-\: 5| = 2\)
\(\color{blue}\text{kuadratkan kedua ruas}\)
\((p \:-\: 5)^2 = 2^2\)
\((p \:-\: 5)^2\:-\: 2^2 = 0\)
\(\color{blue} a^2 \:-\: b^2 = (a + b)(a \:-\: b)\)
\((p \:-\: 5 + 2)(p \:-\: 5\:-\: 2) = 0\)
\((p \:-\: 3)(p \:-\: 7) = 0\)
\(p \:-\: 3 = 0 \rightarrow p = 3\)
\(p\:-\: 7 = 0 \rightarrow p = 7\)
\(|x| = 3 \rightarrow x = \pm 3\)
\(|x| = 7 \rightarrow x = \pm 7\)
Jadi solusi persamaannya adalah \(x_1 = -7, x_2 = -3, x_3 = 3, \text{ dan } x_4 = 7\)